Chữ "nhà" trong từ "nhà báo" có nghĩa là gì?

Trong từ “nhà báo”, chữ “nhà” không chỉ nói về nghề nghiệp, mà mang ý nghĩa tôn vinh, có nghĩa là bậc thầy, người có chuyên môn sâu sắc và có đóng góp, uy tín trong một lĩnh vực. Có thể thấy nhiều từ ghép có chữ "nhà" như nhà báo, nhà văn, nhà thơ, nhà giáo, nhà nghiên cứu, nhà văn hoá, nhà khoa học, nhà hoạt động xã hội, nhà tư tưởng ... Thậm chí cả từ "nhà buôn" cũng hàm nghĩa rất cao cấp, có chuyên môn, hiểu biết, tầm quan hệ rộng. Thời xưa người ta nhắc đến các "nhà buôn" là những thương nhân kinh doanh xuất nhập khẩu lớn, xuyên quốc gia. Họ có kiến thức, quan hệ, tầm ảnh hưởng trong ngành và trong xã hội. Chữ "nhà" thực sự vô cùng trân quý là vì thế!

Xét trên phương diện đạo đức, phẩm chất của người cầm bút, chữ “nhà” trong từ ghép "nhà báo" gợi lên những yêu-cầu-cao-quý:

Đầu tiên phải nói đến đạo đức nghề nghiệp. Nhà báo phải có tâm sáng, viết đúng, viết thật; không chạy theo câu khách hay lợi ích vụn vặt; dám đấu tranh cho công bằng, dù đối mặt với khó khăn, nguy hiểm.

Không chỉ cần đạo đức vững vàng, đã là nhà báo, phải có tri thức và bản lĩnh văn hóa. “Nhà” gắn với học thuật, uyên bác và sự tinh thông. Nhà báo chính vì vậy cần có vốn văn hóa sâu rộng, tư duy phản biện và khát vọng cống hiến cho sự tiến bộ của xã hội.

Mỗi người bước chân vào nghề báo cần xác định cho mình vị thế và lòng tự trọng nghề nghiệp. Anh được gọi là “nhà” tức là được sự công nhận của xã hội. Và điều đó đòi hỏi mỗi nhà báo phải không ngừng tu dưỡng đạo đức, sống xứng đáng với niềm tin của công chúng. Những lối viết lèo lái, nguỵ biện vì bất cứ lí do gì chỉ mang đến sự khinh ghét của công chúng, của cộng đồng.

Và điều cuối cùng, mỗi nhà báo đều phải gánh vác trách nhiệm xã hội lớn lao. Nhà báo không chỉ làm báo để mưu sinh, mà như “người trong nhà” của sự thật, có sứ mệnh phản ánh trung thực, bảo vệ lẽ phải, bảo vệ những người yếu thế, bảo vệ những di sản quý giá của cộng đồng, phụng sự công chúng và sự phát triển bền vững.

Tóm lại, chữ “nhà” trong “nhà báo” là lời nhắc nhở về một thứ bậc đạo đức cao hơn một nghề mưu sinh, đòi hỏi người cầm bút phải vững tâm, sáng trí, giàu nhân văn và tận tụy phụng sự sự thật.

Đất nước ta đang đứng trước những cơ hội và thách thức lớn lao của "kỷ nguyên vươn mình". Vì vậy, sẽ có rất nhiều sự thay đổi. Thế giới cũng vậy, rất nhiều kì tích nhưng cũng vô số những hỗn loạn. Vậy vai trò của nhà báo là gì trong giai đoạn này? Làm sao để ngòi bút của mình góp phần đưa sự thật đến với người dân, để họ hiểu và ủng hộ những chính sách đúng đắn, bền vững, nhưng cũng đồng thời giúp họ nhận ra bản chất của sự thật ở những "dự-án-phát-triển-bề-ngoài". Làm sao để bảo vệ người dân, đưa tiếng nói phản biện của các chuyên gia, tâm tư của người dân đến với các nhà lãnh đạo, các cơ quan quản lý nhà nước.

Đất nước phải chuyển mình, phải phát triển, nhưng phát triển như thế nào để mang lại đời sống tốt hơn, bền vững hơn cho số đông trong xã hội, chứ không phải gạt những người thấp cổ bé họng ra rìa của "sự phát triển". Rất nhiều bài học mà đất nước ta có thể học từ các quốc gia láng giềng như Hàn Quốc, Singapore hay kể cả những câu chuyện tưởng chừng lung linh của Hà Lan hay Dubai. Nhưng nếu bạn là một nhà báo có đạo đức, có trí, có tâm, bạn hãy tham khảo các chuyên gia để tìm ra đúng bản chất của các bài học đó. Đừng dùng câu chữ uốn ượn mà lèo lái những câu chuyện đó theo hướng có lợi cho những nhóm lợi ích, không quan tâm đến số phận của biết bao gia đình, bao ngôi làng, đến giá trị của thiên nhiên, văn hoá, thậm chí bất chấp cả mối an nguy của cộng đồng. "Một nửa sự thật không phải là sự thật". Các bạn nên nhớ "Truth is eternal" (sự thật là vĩnh cửu), những chuyện lấp liếp, khua môi múa mép của các bạn giống như "cái kim trong bọc sẽ có ngày lòi ra" thôi.

Mỗi lần viết điều gì, hãy nhớ chữ "nhà" trong tên gọi nghề nghiệp cao quý của mình nhé!

P/S: Khái niệm "chuyên gia" mà tôi nói trong bài là những chuyên gia có đạo đức, chứ không phải như mấy ông bà GS, TS lên báo "ngợi ca" về đất, về vàng, sẵn sàng đạp lên các giá trị xã hội và phẩm cách nghề nghiệp để được ăn tiền hay nhận giải thưởng nhé!